Kwabaal

Een kabeljauw van rivieren en meren

De kwabaal is een buitenbeentje: het is de enige soort uit zijn kabeljauwachtige familie die in zoet water leeft (FishBase). Langgerekt, gemarmerd en met één baarddraad onder de kin komt hij rondom de Noordpool voor: in Noord- en Midden-Europa, Noord-Azië, Canada, Alaska en het noorden van de Verenigde Staten. In Nederland en Vlaanderen is de soort sterk achteruitgegaan en lopen er herstelprojecten; in meerdere West-Europese landen is hij beschermd of streng gereguleerd.

Waar hij leeft

FishBase beschrijft de kwabaal in zuurstofrijk stromend water, grote diepe meren en grote trage rivieren, van riviermondingen tot kleine bergbeken. Hij schuilt onder stenen, in holle oevers en tussen boomwortels. In rivieren verzamelt hij zich een groot deel van het jaar in diepe kuilen en in de zomer zoekt hij diep water op.

Een vis van nacht en kou

De kwabaal is actief in de schemering en 's nachts. Jonge vissen eten insectenlarven, rivierkreeften en weekdieren; grote exemplaren worden visetend. Hij is een van de weinige soorten die midden in de winter paaien: van november tot maart, bij water onder 6 °C en vaak onder het ijs, vormen groepjes tot twintig vissen een bal die over de bodem rolt terwijl eieren en hom vrijkomen; de eieren komen na 40 tot 70 dagen uit (FishBase). Cott en collega's (2013) beschreven het seksuele dimorfisme, en Grabowski en collega's (2019) gebruikten zelfs passieve akoestiek om de paai onder het ijs op te sporen. Het soortprofiel van Stukel (2020) vat biologie en beheer samen.

Lengte en gewicht

De gangbare lengte is 40 cm; het gepubliceerde maximum is 152 cm en 34 kg, met een maximale leeftijd van 20 jaar (FishBase).

Vissen waar het mag

Waar de kwabaal talrijk is, zoals in Scandinavië, Canada en het noorden van de VS, wordt hij vooral in de late herfst en winter 's nachts op de bodem gevangen met dode vis, visreepjes of wormen, en onder het ijs met lichtgevende jigs. Waar hij zeldzaam of beschermd is, laat u hem met rust. In Nederland en Vlaanderen gelden eigen regels; controleer altijd de reglementenpagina en de voorwaarden van uw VISpas of visvergunning.

Goede praktijk

Kwabaal slikt het aas vaak diep: sla snel aan en knip de lijn door als de haak geslikt is. Laat de vis bij strenge vorst niet op het ijs liggen. Respecteer de paaiplaatsen in de winter.

Kunstaas en aas

• Dode vis of visreepjes (waar toegestaan)
• Bosjes wormen
• Lichtgevende jigs en jiglepels onder het ijs

Terugzetten

• Kwabaal slikt diep: snel aanslaan en de lijn doorknippen als de haak geslikt is.
• Bij strenge vorst de vis niet op het ijs laten liggen.
• Paaiplaatsen en gesloten tijden in de winter respecteren.

Minimummaat Kwabaal per gebied

Duitsland : 30–35 cm (9)

Berlin	30 cm
Brandenburg	30 cm
Freie Hansestadt Bremen	35 cm
Freie und Hansestadt Hamburg	30 cm
Mecklenburg-Vorpommern	30 cm
Niedersachsen	35 cm
Sachsen-Anhalt	30 cm
Schleswig-Holstein	35 cm
Thüringen	30 cm

Oostenrijk : 35–40 cm (9)

Burgenland	35 cm
Kärnten	35 cm
Niederösterreich	35 cm
Oberösterreich	40 cm
Salzburg	35 cm
Steiermark	35 cm
Tirol	35 cm
Vorarlberg	35 cm
Wien	35 cm

Slovenië : 30 cm (1)

Slovenija — sladkovodno ribištvo

30 cm

Geciteerde studies

1. Stukel (2020) Burbot Lota lota Fisheries doi:10.1002/fsh.10404
   Soortprofiel van de kwabaal (biologie, verspreiding, beheer) in het tijdschrift Fisheries.
2. Cott et al. (2013) Sexual dimorphism in an under-ice spawning fish: the burbot (Lota lota) Canadian Journal of Zoology doi:10.1139/cjz-2013-0083
   Beschrijft het seksuele dimorfisme van de kwabaal, een soort die onder het ijs paait.
3. Grabowski et al. (2019) Looking for love under the ice: Using passive acoustics to detect burbot (Lota lota: Gadidae) spawning activity Freshwater Biology doi:10.1111/fwb.13314
   Gebruikt passieve akoestiek om paaiactiviteit van kwabaal onder het ijs op te sporen.

Officiële bronnen

1. FishBase – Lota lota (fiche espèce ; statut IUCN Red List 2025-2 repris par FishBase) (geraadpleegd op 23 september 2026)
2. Sportvisunie – VISpas (Gezamenlijke Lijst van Nederlandse Viswateren, VISplanner, NachtVIStoestemming) (geraadpleegd op 23 september 2026)