Verantwoord vissen

Maten en paaitijden respecteren, vis onbeschadigd terugzetten, beschermde soorten kennen: wat regels en studies zeggen.

Paaitijd

Minimum sizes and closed seasons exist so that every fish can spawn at least once. Species by species, here is when spawning happens and why the rules close fishing at that time.

Snoek Esox lucius

Eind winter tot begin voorjaar, kort na het smelten van het ijs, boven ondiepe vegetatie en overstroomde graslanden. Het precieze moment hangt af van breedtegraad en watertemperatuur.

De paaivissen staan dan geconcentreerd in ondiep water en zijn zeer kwetsbaar; een gesloten tijd beschermt de voortplanting. Veel landen en regio's hebben in deze periode een specifieke gesloten tijd voor snoek of roofvis.

Snoek

Snoekbaars Sander lucioperca

April-mei, uitzonderlijk van eind februari tot juli afhankelijk van breedtegraad en hoogte, wanneer het water op de paaiplaatsen 10-14 °C bereikt. Het mannetje bewaakt het nest.

Het mannetje bewaakt de eitjes; wordt hij gevangen, dan wordt het nest snel leeggeroofd. De gesloten tijd voor roofvis valt meestal in deze periode.

Snoekbaars

Baars Perca fluviatilis

Februari tot juli afhankelijk van de regio (FishBase); de eitjes worden in lange witte linten over ondergedoken voorwerpen afgezet.

Baars heeft vaak geen eigen gesloten tijd, maar een gesloten tijd voor roofvis of een verbod op kunstaas in het voorjaar kan wel gelden.

Baars

Beekforel Salmo trutta

Herfst tot begin winter op grind in stromend water, waar het vrouwtje een paaikuil slaat; de larven blijven na het uitkomen wekenlang in het grind.

De gesloten tijd in de winter beschermt de paaivissen op de paaiplaatsen en de eitjes in het grind; waad ook niet door paaikuilen.

Beekforel

Regenboogforel Oncorhynchus mykiss

In het oorspronkelijke gebied eind winter tot voorjaar, na korte paaitrekken. Daarbuiten worden veel populaties door uitzettingen in stand gehouden.

In Europa volgt hij meestal de regels voor forelwater; veel forelvijvers en put-and-take-wateren zijn het hele jaar open.

Regenboogforel

Vlagzalm Thymallus thymallus

Voorjaar, op ondiepe grindbanken van ongeveer 20-40 cm diep met matige stroming en schoon grind (FishBase).

Anders dan de forel paait de vlagzalm in het voorjaar; zijn gesloten tijd valt daarom vaak anders dan die van de forel, om de paaivissen op de grindbanken te beschermen.

Vlagzalm

Atlantische zalm Salmo salar

Herfst tot winter op grind in de rivier; jongen blijven 1-6 jaar in zoet water en daarna 1-4 jaar op zee (FishBase).

Visseizoenen beschermen de paaivissen aan het eind van hun trek en op de paaiplaatsen; quota en labels beperken de vangst van een achteruitgaande soort.

Atlantische zalm

Forelbaars Micropterus salmoides

Voorjaar tot zomer bij ongeveer 15 °C; het mannetje maakt een nest in ondiep water en bewaakt en waaiert de eieren ongeveer 29 dagen (FishBase).

Het nestbewakende mannetje valt alles aan wat in de buurt komt en is dus makkelijk te vangen; elk weggenomen mannetje laat het broed onbeschermd achter.

Forelbaars

Karper Cyprinus carpio

Laat voorjaar en zomer bij warm water, langs oevers, in dode armen en ondergelopen graslanden; larven overleven alleen in zeer warm, ondiep water (FishBase).

Op stilstaand water is er vaak geen aparte gesloten tijd, maar plaatselijke regels en gesloten perioden op rivieren kunnen paaiende vis beschermen.

Karper

Graskarper Ctenopharyngodon idella

In het oorspronkelijke gebied op grindbodems in rivieren met zeer sterke stroming; de eieren drijven 2-3 dagen mee voor ze uitkomen. Plant zich in Europese wateren zelden voort; bestanden komen uit uitzettingen.

Geen gesloten tijd die met zijn voortplanting samenhangt in de meeste landen waar hij is uitgezet; de algemene regels van het water gelden.

Graskarper

Europese meerval Silurus glanis

Late lente en zomer in warm water; het mannetje bouwt een nest van plantenmateriaal of maakt wilgenwortels schoon en bewaakt het tot de larven uitzwemmen. Uitkomen na 2-3 dagen (FishBase).

In het oorspronkelijke verspreidingsgebied beschermen gesloten tijden de nestbewakende mannetjes; FishBase meldt plaatselijke achteruitgang waar rivierwerken ondiepe paaiplaatsen vernietigen.

Europese meerval

Blankvoorn Rutilus rutilus

Lente, in scholen, tussen dichte vegetatie in dode armen en meren, op ondergelopen graslanden of op grind in stroming; kleverige eitjes komen na ongeveer 12 dagen uit (FishBase).

Meestal geen eigen gesloten tijd; in Engeland en Wales dekt de gesloten tijd voor witvis op rivieren de paai.

Blankvoorn

Brasem Abramis brama

Lente, in dode armen, uiterwaarden en dicht begroeide oevers; sommige populaties trekken ver. Kruist vaak met blankvoorn (FishBase).

Meestal geen eigen gesloten tijd; algemene of plaatselijke regels kunnen gelden (in Engeland en Wales de gesloten tijd voor witvis op rivieren).

Brasem

Zeelt Tinca tinca

Mei tot september afhankelijk van de breedtegraad, bij 19-20 °C; zet ongeveer 2 maanden lang elke 1-5 dagen kleverige groene eitjes af op planten (FishBase).

Meestal geen eigen gesloten tijd; omdat de paai zich over de zomer uitstrekt, kun je ondiepe begroeide paaiplekken beter niet verstoren.

Zeelt

Kopvoorn Squalius cephalus

Lente, in snelstromend water boven grind; vrouwtjes paaien meerdere keren per seizoen met meerdere mannetjes, vaak met veel gespetter (FishBase).

Meestal geen eigen gesloten tijd; in Engeland en Wales dekt de gesloten tijd voor witvis op rivieren de paai.

Kopvoorn

Barbeel Barbus barbus

Mei tot juli, na een trek stroomopwaarts, op zeer ondiepe, snelle grindbanken; de kuit is giftig (FishBase).

Barbelen concentreren zich op ondiepe paaiplaatsen; gesloten tijden en lokale bescherming dekken deze periode.

Barbeel

Europese aal (paling) Anguilla anguilla

Nooit waargenomen; vermoedelijk alleen in de Sargassozee, waarschijnlijk van maart tot juni. Schieralen verlaten de rivieren vooral in de tweede helft van het jaar in donkere nachten; ze paaien één keer en sterven (FishBase).

Elke schieraal die de zee niet bereikt, is een verloren ouderdier van een ernstig bedreigde soort; daarom gelden vangstverboden voor schieraal en glasaal en vaak voor alle aal.

Europese aal (paling)

Walleye (Amerikaanse snoekbaars) Sander vitreus

Vroeg in het voorjaar, kort na het smelten van het ijs, in kleine groepen die 's nachts naar ondiep water trekken; de eieren worden meestal in één nacht afgezet (FishBase).

Paaivissen concentreren zich op de paaiplaatsen: de meeste staten en provincies sluiten de visserij in het voorjaar tot de opening („opener”).

Walleye (Amerikaanse snoekbaars)

Muskellunge Esox masquinongy

Voorjaar, bij het smelten van het ijs (FishBase), meestal iets na de snoek.

Een late opening beschermt de paaivissen en geeft ze tijd om te herstellen; minimummaten zijn vaak zeer hoog om een langzaam groeiende soort te beschermen.

Muskellunge

Kleinbekbaars Micropterus dolomieu

Voorjaar; het mannetje bouwt een nest op zand, grind of rots, vaak op ongeveer een meter diepte en dicht bij het nest van vorig jaar, en bewaakt het (FishBase).

Net als bij de forelbaars is het nestbewakende mannetje kwetsbaar; veel staten en provincies sluiten de visserij of verplichten terugzetten tijdens de nestperiode.

Kleinbekbaars

Zwarte crappie Pomoxis nigromaculatus

Voorjaar; het mannetje maakt een nest vrij op zand, slib of grind en bewaakt de eieren ongeveer 5 dagen; vrouwtjes paaien waarschijnlijk in meerdere nesten (FishBase).

Weinig staten sluiten de visserij, maar veel stellen daglimieten en soms minimummaten in, omdat scholen in het voorjaar makkelijk overbevist worden.

Zwarte crappie

Blauwe zonnebaars Lepomis macrochirus

Eind voorjaar en zomer, in kolonies van nesten in ondiep water; het mannetje bewaakt de eieren ongeveer 7 dagen (FishBase).

Zelden een gesloten tijd; daglimieten zijn gebruikelijk. Steeds de grote nestbewakende mannetjes meenemen kan de gemiddelde grootte van een populatie verlagen.

Blauwe zonnebaars

Kanaalmeerval Ictalurus punctatus

April tot juli afhankelijk van de breedtegraad, bij 27-28 °C; eieren in een holte in het zand, bewaakt door het mannetje; uitkomen na 3-8 dagen (FishBase).

Gesloten tijden zijn zeldzaam; staten stellen vooral daglimieten in, soms voor zeer grote vissen.

Kanaalmeerval

Amerikaanse meerforel Salvelinus namaycush

Herfst, boven rotsige ondiepten in meren; trage groeier die laat geslachtsrijp wordt.

Trage groei en hoge leeftijd (tot 50 jaar) maken populaties gevoelig voor overbevissing: herfstsluitingen, minimummaten en lage limieten zijn gebruikelijk.

Amerikaanse meerforel

Roofblei Leuciscus aspius

April tot juni, na een trek stroomopwaarts, in snelstromend water boven grind of planten; de paai duurt ongeveer twee weken (FishBase).

Paaivissen concentreren zich op enkele paaiplaatsen: waar de roofblei inheems is, beschermen gesloten tijden en minimummaten deze periode.

Roofblei

Ruisvoorn Scardinius erythrophthalmus

Voorjaar tot vroege zomer: mannetjes drijven de vrouwtjes de dichte vegetatie in; zeer kleverige eitjes aan planten in ondiep water (FishBase).

Meestal geen eigen gesloten tijd; paaiplaatsen in de vegetatie verdienen respect.

Ruisvoorn

Kroeskarper Carassius carassius

Mei-juni in ondiep, plantenrijk water; meerdere paaibeurten per vrouwtje, eitjes aan planten, uitkomen na 4-8 dagen (FishBase).

Meestal geen eigen gesloten tijd; sommige regio's stellen een minimummaat en beschermen zuivere populaties.

Kroeskarper

Beekridder Salvelinus alpinus

Herfst tot winter, meestal boven grind- en steenbodems in meren; trekkende populaties trekken in herfst en winter de rivieren op (FishBase).

Paaiplaatsen in meren zijn plaatselijk: gesloten tijden in herfst en winter en minimummaten beschermen de paaivissen.

Beekridder

Donauzalm Hucho hucho

Voorjaar, na een korte trek stroomopwaarts, op grind in stromend water (FishBase; Holčík et al. 1988).

Overbevissing, vervuiling, omleidingen en ontbrekende of slechte vistrappen hebben de bestanden uitgedund (FishBase): paaivissen zijn kostbaar en het seizoen is meestal beperkt tot herfst en winter.

Donauzalm

Bronforel Salvelinus fontinalis

Herfst, op grind waar het vrouwtje een paaikuil slaat terwijl het mannetje baltst en rivalen verjaagt (FishBase).

Net als de forel paait hij in de herfst: de wintersluiting van zalmachtigenwater beschermt de paaikuilen.

Bronforel

Kwabaal Lota lota

November tot maart, bij water onder 6 °C, vaak onder het ijs: groepjes tot 20 vissen vormen een rollende bal op de bodem; eieren komen na 40-70 dagen uit (FishBase).

De paai in de winter concentreert de volwassen vissen; waar kwabaal bevist mag worden, beschermen gesloten tijden en minimummaten die periode.

Kwabaal

Winde Leuciscus idus

Vroeg in het voorjaar: trek naar zijrivieren, paai in matige stroming op grind of waterplanten; elk vrouwtje paait één keer per seizoen met meerdere mannetjes (FishBase).

Winden trekken in groepen naar de paaiplaatsen en zijn daar kwetsbaar; sommige regio's stellen minimummaten of beschermen deze gebieden.

Winde

Releasing fish unharmed

Snoek

  • Gebruik een onderlijn van staal, titanium of dik fluorocarbon: een snoek die de lijn doorbijt, houdt het kunstaas in de bek.
  • Houd een lange tang en een kniptang bij de hand; overweeg dreggen te vervangen door enkele haken.
  • Gebruik een schepnet met rubberen mazen; onthaak in het water of op een natte onthaakmat.
  • Houd de vis horizontaal en ondersteun de buik, nooit bij de ogen vastpakken.
  • Beperk de tijd buiten het water tot enkele seconden voor de foto.

Snoekbaars

  • Snel onthaken: snoekbaars verdraagt lang hanteren slecht.
  • Leg de vis bij vorst niet in ijskoude lucht of op bevroren grond.
  • Laat bewaakte nesten in het voorjaar met rust, ook als je terugzet.
  • Zet de vis rustig terug, met de kop tegen de stroom in.

Baars

  • Gebruik kleine, bij voorkeur weerhaakloze haken om snel te kunnen onthaken.
  • Baars die diep wordt gevangen kan een barotrauma oplopen: vis niet te diep als je wilt terugzetten.
  • Maak je handen nat voordat je de vis aanraakt.

Beekforel

  • Gebruik enkele weerhaakloze haken (vaak verplicht op catch-and-release-trajecten).
  • Schepnet met rubberen mazen; houd de vis in het water.
  • Vis niet tijdens hittegolven: forel herstelt slecht in warm water.
  • Waad in herfst en winter niet door paaikuilen.

Regenboogforel

  • Kunstaas en vliegen haken minder diep dan ingeslikt natuurlijk aas; sla met worm vroeg aan.
  • Is de haak diep ingeslikt, knip dan de lijn door in plaats van de haak eruit te trekken.
  • Beperk de tijd buiten het water na een lange dril.

Vlagzalm

  • Kleine weerhaakloze haken.
  • De vlagzalm is kwetsbaar: onthaken in het water en niet knijpen.
  • Niet gericht op vlagzalm vissen als het water 's zomers warm is.
  • Terugzetten in rustig water, kop tegen de stroom in.

What studies say about catch and release

Published studies, checked by DOI, cited in our species pages:

  1. Arlinghaus et al. (2009) Physiological and behavioural consequences of catch-and-release angling on northern pike (Esox lucius L.) Fisheries Research doi:10.1016/j.fishres.2009.02.005
    Onderzoekt de fysiologische en gedragsmatige gevolgen van vangen en terugzetten bij snoek; de basis voor het advies om kort te hanteren en snel terug te zetten.
  2. Arlinghaus et al. (2008) Size Selectivity, Injury, Handling Time, and Determinants of Initial Hooking Mortality in Recreational Angling for Northern Pike: The Influence of Type and Size of Bait North American Journal of Fisheries Management doi:10.1577/m06-263.1
    Vergelijkt grootteselectiviteit, verwondingen, hanteringstijd en directe sterfte naar type en grootte van aas: nuttig bij de keuze tussen levend aas, dood aas en kunstaas als je terugzet.
  3. Arlinghaus & Hallermann (2007) Effects of air exposure on mortality and growth of undersized pikeperch, Sander lucioperca, at low water temperatures with implications for catch‐and‐release fishing Fisheries Management and Ecology doi:10.1111/j.1365-2400.2007.00536.x
    Onderzoekt hoe blootstelling aan lucht de sterfte en groei beïnvloedt van ondermaatse snoekbaars die bij lage watertemperatuur wordt teruggezet: een argument om in de winter direct terug te zetten.
  4. Schill (1996) Hooking Mortality of Bait-Caught Rainbow Trout in an Idaho Trout Stream and a Hatchery: Implications for Special-Regulation Management North American Journal of Fisheries Management doi:10.1577/1548-8675(1996)016<0348:hmobcr>2.3.co;2
    Meet de haaksterfte van regenboogforellen gevangen met natuurlijk aas in een beek en in een kwekerij, met gevolgen voor wateren met speciale regels.
  5. Schisler & Bergersen (1996) Postrelease Hooking Mortality of Rainbow Trout Caught on Scented Artificial Baits North American Journal of Fisheries Management doi:10.1577/1548-8675(1996)016<0570:phmort>2.3.co;2
    Onderzoekt de sterfte na terugzetten van regenboogforellen gevangen op gegeurd kunstaas.
  6. Ferguson & Tufts (1992) Physiological Effects of Brief Air Exposure in Exhaustively Exercised Rainbow Trout (Oncorhynchus mykiss): Implications for "Catch and Release" Fisheries Canadian Journal of Fisheries and Aquatic Sciences doi:10.1139/f92-129
    Toont het fysiologische effect van korte blootstelling aan lucht bij uitgeputte regenboogforellen: de wetenschap achter het advies om vis in het water te fotograferen.
  7. Pinder et al. (2019) Temperature effects on the physiological status and reflex impairment in European grayling Thymallus thymallus from catch-and release angling Fisheries Research doi:10.1016/j.fishres.2018.11.014
    Onderzoekt hoe de watertemperatuur de fysiologische toestand en reflexen van vlagzalm na catch-and-release beïnvloedt: een reden om bij warm water niet te vissen.
  8. Gargan et al. (2015) Survival of wild Atlantic salmon (Salmo salar) after catch and release angling in three Irish rivers Fisheries Research doi:10.1016/j.fishres.2014.08.005
    Volgt de overleving van wilde zalm na catch-and-release in drie Ierse rivieren.
  9. Havn et al. (2015) The effect of catch‐and‐release angling at high water temperatures on behaviour and survival of Atlantic salmon Salmo salar during spawning migration Journal of Fish Biology doi:10.1111/jfb.12722
    Onderzoekt gedrag en overleving van zalm die bij hoge watertemperaturen tijdens de stroomopwaartse trek is teruggezet: een reden om bij warm water te stoppen.
  10. Jensen et al. (2010) Does catch-and-release angling alter the migratory behaviour of Atlantic salmon? Fisheries Research doi:10.1016/j.fishres.2010.08.013
    Gaat na of catch-and-release het trekgedrag van zalm verandert.
  11. SIEPKER et al. (2007) A review of the effects of catch‐and‐release angling on black bass, Micropterus spp.: implications for conservation and management of populations Fisheries Management and Ecology doi:10.1111/j.1365-2400.2007.00529.x
    Overzicht van de effecten van catch-and-release bij zwarte baarzen en de gevolgen voor populatiebeheer.
  12. HANSON et al. (2007) Effects of different angling practices on post‐release behaviour of nest‐guarding male black bass, Micropterus spp. Fisheries Management and Ecology doi:10.1111/j.1365-2400.2007.00534.x
    Vergelijkt hoe verschillende hengelpraktijken het gedrag van nestbewakende mannetjes na het terugzetten beïnvloeden.
  13. Cucherousset et al. (2012) “Freshwater Killer Whales”: Beaching Behavior of an Alien Fish to Hunt Land Birds PLoS ONE doi:10.1371/journal.pone.0050840
    Documenteert meervallen in de Tarn die zich bewust op de oever werpen om duiven te vangen.
  14. Pottinger (1998) Changes in blood cortisol, glucose and lactate in carp retained in anglers’keepnets Journal of Fish Biology doi:10.1111/j.1095-8649.1998.tb01828.x
    Meet stressindicatoren (cortisol, glucose, lactaat) bij karpers in een leefnet: nuttig voor wedstrijdvissers die hun vangst bewaren.
  15. Litt et al. (2020) Does catch-and-release angling pose a threat to American eel? A hooking mortality experiment Endangered Species Research doi:10.3354/esr01002
    Experiment naar haaksterfte bij de nauw verwante Amerikaanse aal: vormt catch-and-release een bedreiging voor alen?
  16. Reeves & Bruesewitz (2007) Factors Influencing the Hooking Mortality of Walleyes Caught by Recreational Anglers on Mille Lacs, Minnesota North American Journal of Fisheries Management doi:10.1577/m05-209.1
    Brengt de factoren in kaart die de haaksterfte beïnvloeden bij walleyes die sportvissers vangen op Mille Lacs (Minnesota).
  17. Twardek et al. (2017) The Postrelease Survival of Walleyes Following Ice-Angling on Lake Nipissing, Ontario North American Journal of Fisheries Management doi:10.1002/nafm.10009
    Volgt de overleving van walleyes na terugzetten bij ijsvissen op Lake Nipissing (Ontario).
  18. Landsman et al. (2011) Evaluation of the physiology, behaviour, and survival of adult muskellunge (Esox masquinongy) captured and released by specialized anglers Fisheries Research doi:10.1016/j.fishres.2011.05.005
    Beoordeelt fysiologie, gedrag en overleving van volwassen muskellunge die door gespecialiseerde sportvissers zijn gevangen en teruggezet.
  19. Gravel & Cooke (2008) Severity of Barotrauma Influences the Physiological Status, Postrelease Behavior, and Fate of Tournament-Caught Smallmouth Bass North American Journal of Fisheries Management doi:10.1577/m07-013.1
    Toont aan dat de ernst van barotrauma de fysiologie, het gedrag na terugzetten en het lot van wedstrijdvissen beïnvloedt.
  20. Muoneke (1992) Hooking mortality of white crappie, Pomoxis annularis Rafinesque, and spotted bass, Micropterus punctulatus (Rafinesque), in Texas reservoirs Aquaculture Research doi:10.1111/j.1365-2109.1992.tb00598.x
    Meet de haaksterfte bij de witte crappie (zustersoort) en de gevlekte zwarte baars in stuwmeren in Texas.
  21. Muoneke & Childress (1994) Hooking mortality: A review for recreational fisheries Reviews in Fisheries Science doi:10.1080/10641269409388555
    Algemeen overzicht van haaksterfte in de sportvisserij (voor deze pagina is geen soortspecifiek onderzoek geverifieerd).
  22. Cooke & Suski (2004) Are circle hooks an effective tool for conserving marine and freshwater recreational catch‐and‐release fisheries? Aquatic Conservation: Marine and Freshwater Ecosystems doi:10.1002/aqc.614
    Beoordeelt of circle hooks verwondingen verminderen bij catch-and-release in zoet- en zoutwater: relevant voor aasvisserij zoals op meervallen.
  23. Dextrase & Ball (1991) Hooking Mortality of Lake Trout Angled through the Ice North American Journal of Fisheries Management doi:10.1577/1548-8675(1991)011<0477:hmolta>2.3.co;2
    Meet de haaksterfte van Amerikaanse meerforel die door het ijs is gevangen.

Protected and invasive species

Vlagzalm : Zeer gevoelig voor vervuiling en opwarming; in veel rivieren in achteruitgang en plaatselijk beschermd.

Atlantische zalm : Gevoelige soort (Near Threatened, IUCN); streng gereguleerd met quota, labels, verplicht terugzetten of volledige sluiting op veel rivieren. In Nederland is de zalm beschermd.

Graskarper : Uitgezette soort, in de meeste landen als schadelijk beschouwd vanwege de schade aan ondergedoken vegetatie (FishBase). Uitzetten is vaak aan regels gebonden.

Europese aal (paling) : Ernstig bedreigde soort (IUCN), opgenomen in Bijlage II van CITES en valt onder de Europese aalverordening (EG 1100/2007). Deze pagina dient voor herkenning en regelkennis: in veel landen en regio's is de recreatieve aalvisserij verboden of alleen met directe terugzetting toegestaan.

Kroeskarper : In veel wateren achteruitgaand, vooral door concurrentie en kruising met uitgezette giebel en goudvis; er bestaan beschermingsprojecten.

Donauzalm : Kwetsbare soort (IUCN, criteria A3cde). Vissen is vaak verboden of gebonden aan zeer hoge minimummaten en minieme jaarquota; meenemen wordt niet aangemoedigd.

Kwabaal : Soort in achteruitgang in verschillende West-Europese landen; plaatselijk beschermd of streng gereguleerd.

Areas in our pages whose rules include provisions on invasive species (no release, no transport…):

Verantwoorde uitrusting